Skip to content
Συνέντευξη καλλιτεχνικού διευθυντή του Διεθνούς Φεστιβάλ Κινηματογράφου Ολυμπίας για Παιδιά και Νέους Εκτύπωση E-mail
Cine – Μαθήματα - Σκέψεις, απόψεις, κείμενα

-         Κύριε Σπύρου ως  εμπνευστής  και καλλιτεχνικός διευθυντής του Διεθνούς Φεστιβάλ Κινηματογράφου Ολυμπίας για Παιδιά και Νέους πείτε μας  πως ξεκίνησε ο θεσμός  καθώς και ποιοι είναι οι  σκοποί  και οι ιδιαιτερότητές του.

-         Ο Κινηματογράφος για Παιδιά και Νέους, είναι ένας θεσμός που αναπτύχθηκε σε χώρες με προηγμένο εκπαιδευτικό σύστημα.

spyrouΗ ανάπτυξη αυτού του ιδιαίτερου κινηματογραφικού είδους, απαιτεί διεπιστημονική συνεργασία, κατάλληλες υποδομές και κυρίως εκπαιδευτικό σύστημα που να μην μένει αγκυλωμένο, να εξελίσσεται διαρκώς παρακολουθώντας τις κατακτήσεις της επιστήμης, της τεχνολογίας και του πολιτισμού. Στην Ελλάδα, η παραμικρή αλλαγή στο εκπαιδευτικό σύστημα, περνούσε δια πυρός και σιδήρου. Κι αυτή είναι μια παλιά πληγή. Αρκεί να θυμηθούμε ότι όταν ο παιδαγωγός Αλέξανδρος Δελμούζος, επεχείρησε ως διευθυντής  του Ανώτερου Δημοτικού Παρθεναγωγείου Βόλου (1908-1911), να εφαρμόσει ένα σύστημα που ξέφευγε απ' τα σχολικά προγράμματα του 1833 (!!!), ξεσηκώθηκε η αντίδραση της εποχής, έκλεισαν το σχολείο και οδήγησαν σε δίκη το Δελμούζο κι άλλους 13 «εχθρούς του έθνους». Δεν είναι υπερβολή να πούμε ότι αρκετά πράγματα που πρότεινε ο Δελμούζος πριν 90 χρόνια, παρ' ότι κανείς σήμερα δεν αμφισβητεί την ορθότητά τους, δεν έχουν ακόμη υλοποιηθεί. Επειδή λοιπόν η ανάπτυξη του  Κινηματογράφου για Παιδιά και Νέους, προϋποθέτει συνεργασία με την εκπαιδευτική κοινότητα και το ελληνικό Υπουργείο Παιδείας, καθώς και το Υπουργείο Πολιτισμού, δεν επεξεργάστηκαν ποτέ ένα σοβαρό σχέδιο, γι' αυτό στη χώρα μας δεν αναπτύχθηκε αυτό το ιδιαίτερο κινηματογραφικό είδος και δεν έγινε θεσμός. Μεμονωμένοι κινηματογραφιστές κάνανε κάποιες ταινίες, οι οποίες δεν είχαν τύχη στο εμπορικό κύκλωμα διανομής. Ένας απ' αυτούς ήμουνα κι εγώ. Είχα την τύχη η ταινία μου «Ο Ψύλλος», να πάρει 4 πρώτα διεθνή βραβεία σε διεθνή Φεστιβάλ (Βερολίνο, Σικάγο κ.α.) και να αγοραστεί από δεκάδες χώρες για προβολή σε κινηματογράφους και τηλεοπτικούς σταθμούς. Επισκεπτόμενος κι ο ίδιος πολλές χώρες, διαπίστωσα την τεράστια σημασία που έδιναν στο εξωτερικό στο θεσμό «Κινηματογράφος για Παιδιά και Νέους». Κι αποφάσισα, να αγωνιστώ για να γίνει και στην Ελλάδα θεσμός.

 

-         Είπατε να αγωνιστείτε. Να υποθέσω ότι συναντήσατε δυσκολίες σ' αυτή την προσπάθεια;

-         Τεράστιες δυσκολίες. Έκανα εισηγήσεις στο Ελληνικό Κέντρο Κινηματογράφου από το 1991. Τους παρέδωσα όλο το προσωπικό μου αρχείο. Αρθρογραφούσα σε διάφορα περιοδικά προκειμένου ν' αναπτυχθεί ένας διάλογος πάνω στο θέμα. Ενημέρωσα αρμόδιους, σχετικούς και άσχετους. Ενημέρωσα όλους τους κινηματογραφικούς φορείς. Χόρτασα να ακούω μπράβο αλλά τίποτα δεν προχωρούσε. Και τότε κατάλαβα ότι επειδή το αντικείμενο ήταν άγνωστο σε όλους, τους φόβιζε και δεν υπήρχε περίπτωση να γίνει το παραμικρό με την υποστήριξη κανενός Υπουργείου. Τότε με μια ομάδα ανθρώπων που εκτιμούσα για το ήθος τους, την επιστημονική τους κατάρτιση, το καλλιτεχνικό τους έργο και το ταλέντο τους, δημιουργήσαμε μια ομάδα, επεξεργαστήκαμε μια πρόταση, για  τη δημιουργία του Διεθνούς Φεστιβάλ Κινηματογράφου Ολυμπίας για Παιδιά και Νέους, και την υποβάλλαμε στη Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Ηλείας. Η πρόταση έγινε ομόφωνα αποδεκτή από το Νομαρχιακό Συμβούλιο, το οποίο πήρε και τη μεγάλη απόφαση να σηκώσει όλο το οικονομικό βάρος του 1ου Φεστιβάλ. Το Φεστιβάλ πραγματοποιήθηκε το Δεκέμβρη του 1997 και αγκαλιάστηκε με πάθος από τα παιδιά και τους νέους καθώς και τους κατοίκους του νομού Ηλείας. Το φεστιβάλ αιφνιδίασε όλους τους έλληνες και ξένους ειδικούς, τους θεσμικούς παράγοντες και τους θεατές, με τις αισθητικές του επιλογές, την οργανωτική του αρτιότητα, την εκπαιδευτική του διάσταση και την καινοτομία των παράλληλων εκδηλώσεών του. Καθιερώθηκε ως θεσμός απ' την πρώτη χρονιά και επιχορηγείται πλέον, όχι όσο θάπρεπε αλλά επιχορηγείται, από το Υπουργείο Πολιτισμού και τη Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς. Η υποστήριξη της Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης Ηλείας και της ΤΕΔΚ Ηλείας, είναι πολύπλευρη.

-         Τι πέτυχε το Φεστιβάλ Ολυμπίας από το 1997 ως σήμερα;

-         Πάρα πολλά. Επιγραμματικά θα σας αναφέρω τα εξής. Το Φεστιβάλ ενημέρωσε και ενεργοποίησε τους δημιουργούς, οι οποίοι πλέον γυρίζουν ταινίες για Παιδιά και Νέους. Πιέσαμε ασφυκτικά την ΕΡΤ και το Ελληνικό Κέντρο Κινηματογράφου να ενισχύσουν αυτό το ιδιαίτερο κινηματογραφικό είδος. Έτσι οι δυο αυτοί φορείς, υπέγραψαν συμφωνία για την ενίσχυση τέτοιων ταινιών. Η πρόγραμμα ονομάζεται «ΖΙΖΑΝΙΟ», για να τιμήσει τα παιδιά του Φεστιβάλ Ολυμπίας που εκδίδουν την εφημερίδα «Ζιζάνιο» και υπεγράφη σε ειδική τελετή στον Πύργο, υπογραμμίζοντας έτσι τη συμβολή του Φεστιβάλ.  Έφερε επίσης, το θέμα «Κινηματογράφος και Εκπαίδευση» στο προσκήνιο. Επεξεργαστήκαμε εκπαιδευτικά προγράμματα, πραγματοποιήσαμε διεθνή συνέδρια, εκδώσαμε βιβλία, κάναμε εκδηλώσεις και κινητοποιήσαμε τους αρμόδιους φορείς. Διευκρινίζω ότι το Φεστιβάλ πραγματοποιεί εκδηλώσεις καθ' όλη τη διάρκεια του έτους, στο νομό Ηλείας  κυρίως αλλά και στην  Αθήνα και σε άλλες πόλεις καθώς και στο εξωτερικό για τον Απόδημο ελληνισμό. Όσο για τα τέσσερα Φεστιβάλ που έχουμε πραγματοποιήσει έχουμε προβάλλει στο διαγωνιστικό πρόγραμμα 120 ταινίες μεγάλου και μικρού μήκους, πρόσφατης παραγωγής, προερχόμενες από 35 χώρες απ' όλο τον κόσμο. Στο Φεστιβάλ Ολυμπίας, οι θεατές διαμορφώνουν εικόνα για το διεθνές γίγνεσθαι στον παιδικό και νεανικό κινηματογράφο. Δεν περιοριζόμαστε μόνο στην προβολή ταινιών από χώρες των οποίων η κινηματογραφία είναι γνωστή στην Ελλάδα αλλά  και από ελάχιστα γνωστές ή και εντελώς άγνωστες εθνικές κινηματογραφίες. Μόνο στο Φεστιβάλ Ολυμπίας και σε κανένα άλλο ελληνικό φεστιβάλ ή αίθουσα, έχουν προβληθεί ταινίες από τη Σρι Λάνκα, τη Σενεγάλη, το Μπαγκλαντές, το Κιργιστάν κλπ. Αναδείξαμε λοιπόν ποικιλότροπα το κεφάλαιο «Κινηματογράφος για Παιδιά και Νέους», υπογραμμίζοντας ιδιαίτερα την εκπαιδευτική του διάσταση. Τα Υπουργεία Πολιτισμού και Παιδείας, εφαρμόζουν πλέον κάποια προγράμματα για τον Κινηματογράφο και στα σχολεία.

-         Συμμετέχετε στην εφαρμογή αυτών των προγραμμάτων;

-         Παραδόξως όχι! Παρ' ότι είμαστε εξειδικευμένο Φεστιβάλ, παρ' ότι έχουμε τεράστια εμπειρία, δεν ζητήθηκε καθόλου η γνώμη μας, δεν μας ζητήθηκε να συμμετέχουμε στην εφαρμογή τους. Τα προγράμματα αυτά υλοποιούνται αποκλειστικά από το Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης.

-         Έχετε σαν Φεστιβάλ την οργανωτική δυνατότητα για ένα τόσο μεγάλο πρόγραμμα;

-         Αυτό είναι θέμα καθαρά οικονομικό. Εμείς έχουμε τη σύνδεση του Κινηματογράφου και της εκπαίδευσης στις καταστατικές μας αρχές. Το 1997, πραγματοποιήσαμε διεθνές συνέδριο στην Αρχαία Ολυμπία με τίτλο «Κινηματογράφος και Εκπαίδευση», έχουμε πραγματοποιήσει επιστημονικές ημερίδες σε επαρχιακές ελληνικές πόλεις, αλλά και στη Γερμανία για τους Απόδημους Έλληνες, δεν είναι όψιμο το ενδιαφέρον μας. Θάθελα να σας πληροφορήσω ότι οι πρώτοι  που εφαρμόσαμε στην Ελλάδα εκπαιδευτικά κινηματογραφικά προγράμματα είμαστε εμείς. Σε μικρότερη κλίμακα για καθαρά οικονομικούς λόγους, αλλά προγράμματα σύγχρονα που αξιοποιούν τη διεθνή εμπειρία και λαμβάνουν υπ' όψιν την πραγματικότητα του ελληνικού σχολείου. Και συνεχίζουμε αυτά τα προγράμματα, με εκπληκτικά αποτελέσματα τα οποία σύντομα θα παρουσιάσουμε στην εκπαιδευτική κοινότητα, στους κινηματογραφικούς φορείς, στους εκπροσώπους της Τοπικής Αυτοδιοίκησης και της Πολιτείας, σ' ένα συνέδριο, με διεθνείς συμμετοχές. Αυτά τα ζητήματα είναι πολύ σημαντικά. Πρέπει να προσεγγίζονται επιστημονικά κι όχι με αυτοσχεδιασμούς.

-         Έχετε καταλήξει σε κάποιο μοντέλο; Μπορείτε να μας το περιγράψετε;

-         Όπως σας είπα η πλήρης παρουσίαση είναι θέμα αν όχι ενός ολόκληρου συνεδρίου πάντως μιας  ημερίδας. Επιγραμματικά για μας η κινηματογραφική εκπαίδευση, δεν είναι μια επαφή διάρκειας μιας εβδομάδας με μια ομάδα παιδιών αλλά σταθερή επαφή σε εβδομαδιαία βάση επί πέντε μήνες. Η κινηματογραφική εκπαίδευση λοιπόν, βάσει της δικής μας αντίληψης, μπορεί να περιγραφεί ως μελέτη των εξής:

1.      Του προϊόντος (κινηματογραφικής ταινίας), που παράγεται με συγκεκριμένο τρόπο και συγκεκριμένη τεχνολογική υποστήριξη.

2.      Των δημιουργών(όλων των ειδικοτήτων) και πως απευθύνονται στους θεατές και γιατί.

3.      Των θεατών, των δεκτών δηλαδή του προϊόντος και πως ερμηνεύουν την ταινία και πως κρίνουν τα επιμέρους στοιχεία της (σενάριο, σκηνοθεσία, φωτογραφία, ερμηνείες, μουσική κλπ).

Μπορούμε να διακρίνουμε τρεις τρόπους μελέτης:

1.      Την οδό της πληροφόρησης, όπου δίνουμε πληροφορίες για το πως φτιάχνεται μια ταινία καθώς και στοιχεία και στοιχεία της κινηματογραφικής γλώσσας, της τεχνικής, της ιστορίας και της αισθητικής του κινηματογράφου.

2.      Τη συλλογιστική οδό, όπου φέρνουμε τα παιδιά αντιμέτωπα με θέματα και ερωτήματα γύρω από την ταινία κυρίως μετά την προβολή και σε κάποιες ειδικές περιπτώσεις κατά τη διάρκεια της προβολής.

3.      Την παραγωγική οδό, όπου τα παιδιά, με την «συνοδοιπορία» εμπείρων επαγγελματιών, γράφουν τα δικά τους σενάρια και φτιάχνουν τις δικές τους ταινίες. Η δραστηριότητα αυτή δημιουργεί ισχυρά κίνητρα για προσπάθεια στους μαθητές.

Όλα τα παραπάνω πρέπει να συνδυάζονται. Διαφορετικά δε μιλάμε για κινηματογραφική παιδεία αλλά για γιουρούσια που γίνονται για το θεαθήναι.

-         Εσείς πιστεύετε στη χρήση των οπτικοακουστικών μέσων στην εκπαιδευτική διαδικασία; Μήπως τελικά η εικόνα έχει κυριαρχήσει παντού κι έχει κατά κάποιο τρόπο παραμερίσει το λόγο, τις ανθρώπινες σχέσεις κλπ.

-         Η ερώτησή σας είναι εξαιρετικά σημαντική. Όπως με ενάργεια είχε διατυπώσει ο Γκυ Ντεμπόρ «Το θέαμα δεν είναι ένα σύνολο εικόνων αλλά μια κοινωνική σχέση μεταξύ προσώπων δια μέσου των εικόνων». Και θάθελα να επισημάνω ότι η χρήση των εικόνων στην εκπαίδευση μπορεί νάχει πάρει μεγάλη έκταση τα τελευταία πενήντα περίπου χρόνια αλλά  εφαρμόστηκε για πρώτη φορά το 1658 από τον Κομένιο!

Είναι αδύνατον, μέσα στον περιορισμένο χώρο μιας συνέντευξης, να αναπτύξουμε διεξοδικά αυτό το τεράστιο θέμα. Όλοι γνωρίζουμε ότι η βερμπαλιστική διδασκαλία κυριαρχούσε στην Ελλάδα ακόμη κι όταν αλλού είχε βρει πλήρη εφαρμογή η διδασκαλία με εποπτικά μέσα.

Θα επισημάνω πάντως κάτι που θεωρώ εξαιρετικά σημαντικό. Οι σχέσεις ανάμεσα στον εκπαιδευτικό θεσμό, το σχολείο, και τα οπτικοακουστικά μέσα επικοινωνίας, ήσαν και εξακολουθούν να είναι πολύπλοκες, σε όλες τις χώρες. «Παράλληλο σχολείο», ονομάστηκε κατά τη δεκαετία του '60, το τεράστιο δίκτυο μετάδοσης γνώσεων, πληροφοριών και γενικότερης παιδείας, που αποτελούσαν τα οπτικοακουστικά μέσα και οι ειδικοί τόνιζαν την τεράστια σημασία μιας γόνιμης συνεργασίας ανάμεσα στο επίσημο σχολικό πρόγραμμα και στο παράλληλο σχολείο.

Έκτοτε τα οπτικοακουστικά μέσα γνώρισαν εκρηκτική ανάπτυξη αλλά η εφαρμογή τους στην εκπαιδευτική διαδικασία έγινε πολλές φορές με λαθεμένο τρόπο, γεγονός που προκάλεσε-και σωστά- την αντίδραση του εκπαιδευτικού κόσμου.

Ο Ζαν Πιαζέ, παρατήρησε εύστοχα ότι: «Εκτός απ' το βερμπαλισμό του λόγου, υπάρχει κι ο βερμπαλισμός της εικόνας».

Οι ειδικοί λοιπόν πολλές φορές διχάστηκαν και κάποτε θύμιζαν εικονολάτρες και εικονοκλάστες.

Είναι γεγονός, ότι πολλοί απ' αυτούς που υποστήριζαν τη χρήση των οπτικοακουστικών μέσων στην εκπαίδευση, είχαν υπερβολική πίστη στη χρήση των σύγχρονων τεχνολογιών. Διατύπωσαν πολλές ανεδαφικές απόψεις απ' τις οποίες το επίσημο σχολείο ένοιωσε ν' απειλείται.

Πολλές λαθεμένες εκτιμήσεις, οφείλονταν στην άγνοια της γλώσσας της εικόνας, η οποία είναι βασικός φορέας των οπτικοακουστικών μηνυμάτων. Ξεκινώντας από την απλουστευτική θέση ότι η εικόνα αποτελεί ευκολότερο κώδικα απ' τη γραπτή γλώσσα, υποβάθμιζαν τελείως κάτι πολύ σημαντικό, ότι δηλαδή: Η εικόνα δεν αποκωδικοποιείται απ' όλους με τον ίδιο τρόπο.

Απ' την άλλη οι...εικονοκλάστες, αντιμετώπισαν ως δαίμονα τις νέες... θεότητες και περιορίστηκαν σ' ένα στείρο αρνητισμό.

Προσωπικά πιστεύω πως όταν χρησιμοποιούμε τα οπτικοακουστικά μέσα στην εκπαίδευση, πρέπει να γνωρίζουμε: πως, πότε, πόσο και γιατί τα χρησιμοποιούμε. Αν ξέρουμε αυτά, τότε και μόνον τότε μπορούμε να τα χρησιμοποιήσουμε σωστά. Είμαι λοιπόν υπέρ της σωστής χρήσης των μέσων αυτών και καταλήγω: Τα σύγχρονα τεχνολογικά μέσα, αν ενταχθούν με σωστό τρόπο στην εκπαίδευση, όχι μόνο ως διδακτικά μέσα αλλά και ως αντικείμενα μελέτης, μπορούν να συμβάλλουν στην εκπαιδευτική μεταρρύθμιση, στον περιορισμό των κοινωνικών ανισοτήτων στη μάθηση και στην εξασφάλιση περισσοτέρων ευκαιριών σε όλους τους μαθητές.

-         Ποια είναι τα σχέδια του Φεστιβάλ για εκδηλώσεις στην Κρήτη και ειδικότερα στα Χανιά;

-         Έχουμε ήδη επεξεργαστεί κάποιες σκέψεις οι οποίες δεν έχουν ακόμη ολοκληρωθεί. Η παρουσία μας θέλω να είναι προϊόν συνεργασίας με την εκπαιδευτική κοινότητα, την Τοπική Αυτοδιοίκηση και με φορείς που με τη δράση τους έχουν αποδείξει ότι πραγματοποιούν εκδηλώσεις όχι κοσμικού χαρακτήρα αλλά ουσίας. Μια καλή αρχή για επικοινωνία και ανταλλαγή απόψεων θα μας δοθεί το τριήμερο που πραγματοποιούμε σε συνεργασία με την ΕΛΜΕ τη Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση και το Δημοτικό Κινηματογράφο  από  20 έως 22 Ιουνίου  όπου θα προβληθεί η ταινία μου «Ο Ψύλλος» και βραβευμένες ξένες ταινίες του Φεστιβάλ Ολυμπίας.

 

Η παρουσία μας στα Χανιά θέλω να είναι προϊόν συνεργασίας με την εκπαιδευτική κοινότητα, την Τοπική Αυτοδιοίκηση και με φορείς που με τη δράση τους έχουν αποδείξει ότι πραγματοποιούν εκδηλώσεις όχι κοσμικού χαρακτήρα αλλά ουσίας.

Θέλω επίσης να σας εκμυστηρευτώ ότι η Κρήτη μου αρέσει πιο πολύ το χειμώνα και πάντα ψάχνω αφορμή να την επισκέπτομαι. Επομένως σίγουρα το χειμώνα θα φτιάξουμε κάτι καλό. Έχω και τους κουμπάρους μου εδώ στα Χανιά και γκρινιάζουν αν δεν έρχομαι δυο-τρεις φορές το χρόνο!